Smallebrugge is een buurtschap nabij Woudsend in de gemeente Súdwest-Fryslân. De huidige naam wijkt niet veel af van de aanduiding Smalebrugge die in 1422 voorkomt. Varianten door de tijd heen zijn bijvoorbeeld nog Smalebregga (1499), Smellebreg (1474) en Smallebrugge (1700). De naam houdt mogelijk verband met het feit dat Smallebrugge is ontstaan aan weerszijden van een waterloop, in dit geval het belangrijke vaarwater de Olde Ee. Een andere theorie veronderstelt een relatie tussen het achtervoegsel brugge en broek of moerasgebied. Brugge betekent in het oud-Fries 'broek' (moeras). Smallebrugge zou dan 'klein moeras' kunnen betekenen.
Erg veel is er over de nederzetting Smallebrugge niet bekend, maar in de 15de eeuw stond er o.a. het versterkte Hepkehuis. In 1637 legde een grote brand het toenmalige dorp nagenoeg geheel in de as. De kerk, gewijd aan St. Nicolaas, liep daarbij ook schade op. Zij werd in 1647 nog hersteld maar is nadien verloren gegaan.

Klokkenstoel en kerkhof

Vanaf de weg Woudsend-Sneek (N354) leidt, aan de linkerkant en ter hoogte van Koufurderrige, een smal pad het land in naar een paar boerderijen die samen de buurtschap Smallebrugge vormen. Naast de boerderij Noarder Pleats ligt het door bomen omzoomde kerkhof. De huidige klokkenstoel is in 1963 voor het grootste deel vernieuwd. In 2005 kregen kerkhof, klokkenstoel en klok én het familiegraf Buma een flinke opknapbeurt.
Aan dit intieme kerkhof is in het bijzonder de naam van de classicus dr Lieuwe Annes Buma verbonden (Woudsend 1796-1876 Makkum). Buma overleed ongehuwd en kinderloos en legateerde de Staten van Fryslân bij testament een grote som geld waaruit ondermeer een klassieke bibliotheek moest worden betaald. Deze werd in 1876 in Leeuwarden gerealiseerd en is tegenwoordig onderdeel van Tresoar - Frysk Histoarisk en Letterkkundich Sintrum. Ook werd uit de gelden een studieleen opgericht - de dr L.A. Bumastichting. Uit dit in Sneek gevestigde studieleen moeten 'ten eeuwigen dage' de Bumagraven, het kerkhof en de klokkenstoel worden onderhouden. Dit gebeurt zo tot op de dag van vandaag.

Graftekens. Op het kerkhof zijn behalve het familiegraf Buma en een grafpaal uit 1768/1798 van Buma's grootouders (Ykema/Sytses) vooral 19de-eeuwse hardstenen zerken te vinden, onder andere twee rijen die de graven van de familie Oppedijk markeren. Opvallend zijn twee zerken die afkomstig zijn uit de vroegere kerk van Smallebrugge. Beide zerken (1569 familie Broersma en 1651 familie Cnossen) dragen op de hoeken zogenaamde leeftijdskoppen. Deze verwijzen naar de vier fasen van het menselijk bestaan.

Klokkenstoel Smallebrugge

Bronnen: www.klokkenstoelen.nl en www.stichtingmonumentenswf.nl